zandpoortvest 10
be 2800 mechelen
t +32 15 336 336
m (b) +32 478 811 441
m (d) +32 475 477 478

Johan Creten: De Grote Vivisector | Le Grand Vivisecteur

Naast de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen staat sinds eind oktober 2017 een bijzonder kunstwerk, 'De Grote Vivisector' van Johan Creten. 

Iets over de beeldhouwer


Johan Creten (Sint-Truiden, 1963) is een Vlaams beeldend kunstenaar met internationale uitstraling die leeft in Parijs.  Hij kiest er als kosmopolitisch kunstenaar voor om op verschillende bijzondere plekken verspreid over de hele wereld te werken. Zo bevond zijn atelier zich in de woestijn van Tempe Arizona, de Kohler fabriek in Wisconsin en in een 17de-eeuwse haciënda in Mexico. De laatste jaren werkt hij ook met de beroemde porseleinfabriek Manufacture nationale de Sèvres te Parijs. Johan Creten exposeerde in 2006 in het Louvre te Parijs. Samen met onder andere Louise Bourgeois was hij toen uitgenodigd voor de tentoonstelling Contrepoint 2 waarbij hedendaagse kunst binnen de collectie oude kunst werd geëxposeerd.  Ondertussen had hij solo tentoonstellingen onder meer in New-York, London, Hong-Kong, Parijs, Amsterdam, Berlijn, Rome, Miami. Er staan in de publieke ruimte beelden van Johan Creten in Antwerpen aan het Red Star Line museum en aan de begijnhofkerk in zijn geboortestad Sint-Truiden.  Johan Creten wordt onder meer vertegenwoordigd door Galerie Transit in Mechelen (Zandpoortvest 10).


Het werk van Johan Creten


Het werk van Johan Creten is van top tot teen doordrongen van dubbele betekenissen, suggesties, verwijzingen en connotaties. Hij combineert mensfiguren met dieren en monsters en laat het materiaal golven naar zijn hand. Tegenstellingen als kitsch en Kunst, heden en verleden, het robuuste en het kwetsbare, het lieflijke en het afstotelijke, instinct en ratio spelen in zijn werk een intrigerend spel. Zodoende is het er altijd druk en gelaagd. Dubbelzinnigheid lijkt hét sleutelwoord voor het werk van Creten. Niet alleen de beelden zelf, maar ook de wijze van modelleren, de sensuele aanraking van zijn vingers in de klei, de aantrekkelijke en afstotende huid van zijn beelden, alsook de druipende, dramatisch gekleurde glazuren dragen die dubbelzinnigheid uit.  De beelden van Creten zijn te zien als metaforen voor het gecompliceerde leven. Zoals hij zelf zei in een interview met een Amerikaanse journalist: "Ik wil oude verhalen op een andere manier vertellen, zodat ze vandaag zin hebben, ik blijf een verteller". 


De Grote Vivisector | Le Grand Vivisecteur, 2016, 325 cm hoog, ongeveer 1100 kg,  gepatineerd brons, verloren-was giettechniek, interne structuur in stainless steel.

De titel "De Grote Vivisector" verwijst naar de roman The Vivisector (1970) van nobelprijswinnaar (1973) Patrick White. Vivisectie is het doen van anatomische en fysiologische proeven op levende dieren, met toepassing van chirurgische ingrepen. Een vivisector doet dus een wrede ingreep met de bedoeling om kennis te vergaren voor een betere toekomst. In het boek van Patrick White staat de vivisector model voor een kunstenaar, maar mogelijk ook voor God. Het boek verkent universele thema's zoals de lijdensweg van een kunstenaar, de zoektocht naar waarheid en de betekenis van het leven.

 

Een deskundige over Le Grand Vivisecteur

"Op het gebied van schaal en effect zorgt Le Grand Vivisecteur voor een enorm contrast. Het indrukwekkende monument maakt dat de toeschouwer zich klein voelt en reduceert het omringende paviljoen tot een benauwende (vogel)kooi. Gedetailleerd en precies, behalve wat betreft de spierwitte afwerking, de akelige holle ogen en de vreemde uitgehouwen streek tussen de poten, toont deze uil duidelijk afgetekende veren, onder­scheiden klauwen en specifieke gelaatstrekken. Doordat hij een beschermende houding aanneemt op een half uitgeholde eivorm, daagt hij de bezoekers uit om plaats te nemen in het troonachtige nest. De aard van deze impliciete uitnodiging is ambigu: zijn de be­doelingen van de uil op zorg gericht (als een moeder voor een kuiken) of bedreigend (als een roofvogel die zijn prooi belaagt)? Door een dynamiek tot stand te brengen waarin de autoritaire figuur tegelijk een bron van troost en van angst kan zijn, legt Creten een verontrustende totalitaire valstrik bloot." Mara Hoberman, fragment uit de tekst 'De Storm', Middelheimmuseum, Antwerpen, 2014. (Hoberman verwijst hier naar de witte polyester versie die toen in Middelheim te zien was. In Mechelen staat nu een zwarte bronzen versie).



De Grote Vivisector | Le Grand Vivisecteur in Mechelen

Het beeld van Johan Creten heeft in Mechelen een plaats gekregen aan de Sint-Romboutskathedraal, dicht bij het postkantoor. Binnen de iconografie staat de uil traditioneel symbool voor wijsheid. De uil kan een lange tijd onbeweeglijk en met starre blik voor zich uitkijken. Door de grote vorm en de aparte kleur van de ogen ontstaat de indruk dat de vogel een bril draagt en ergens diep over nadenkt. Pallas Athena, de Griekse godin van de wijsheid, benoemde de uil tot 'vogel van de wij­sheid' omdat hij ongeziene waarhe­den aan haar verkondigde. De uil verwijst doorgaans naar de wereldse wijsheid, in tegenstelling tot de goddelijke wijsheid. De plaats van het beeld van Johan Creten in Mechelen is in die zin ook symbolisch. Hij staat immers buiten de kathedraal, niet binnen waar de goddelijke wijsheid heerst. Misschien kan zelfs de link gelegd worden met de waterspuwers hoog aan de kathedraal. Een gebruikelijke opvatting is dat die dienden om demonen die de kerk belagen, schrik aan te jagen. Een andere theorie is dat ze voorbijgangers herinneren aan hun zonden en aan de mogelijke verschrikkingen die hen op de Dag des Oordeels staan te wachten. Veel waterspuwers zien er als duivels uit. Een derde mogelijkheid is dat ze zowel demonen als mensen angst in moesten boezemen en dus, als zovele dieren in de Middeleeuwen, een dubbele of zelfs tegengestelde betekenis hadden. Het christendom kende de uil ook een positieve symboolwaarde toe. Hij staat hier dan symbool voor het eenzame contemplatieve leven en het beeld van Christus die lijdt in de donkere nacht. We vinden de uil bijvoorbeeld op middeleeuwse schilderijen op één van de armen of aan de voet van het kruis op Golgotha.

Rik Belmans, october 2017